Γιατί αυτό που νιώθεις σήμερα δεν είναι αυτό που θα νιώθεις σε τρεις μήνες
Πριν διαβάσεις παρακάτω, βγάλε τις κάλτσες σου.
Προσπάθησε να σηκώσεις μόνο το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, ενώ τα άλλα τέσσερα μένουν κάτω. Μετά το αντίθετο: τα τέσσερα πάνω, το μεγάλο κάτω.
Σε περιμένω.
Αν είσαι σαν τους περισσότερους, το ένα από τα δύο δεν έγινε. Ή έγινε, αλλά σηκώθηκαν μαζί και άλλα δάχτυλα που δεν τους το ζήτησες. Και μάλλον σκέφτηκες κάτι σαν «δεν μπορώ να το κάνω αυτό».
Τα δάχτυλά σου μπορούν. Έχουν τους μυς, τα νεύρα, τις αρθρώσεις. Αυτό που λείπει δεν είναι η μηχανική. Είναι ο χάρτης. Ο εγκέφαλός σου δεν έχει χρειαστεί ποτέ να τα ξεχωρίσει, οπότε τα αντιλαμβάνεται σαν ένα κομμάτι: «το πόδι».
Και ο χάρτης αυτός αλλάζει. Αυτό είναι όλο το θέμα του κειμένου: η αίσθηση του σώματος δεν είναι σταθερή· εκπαιδεύεται.
Η αίσθηση του σώματος δεν είναι καταγραφή
Συνήθως πιστεύουμε ότι οι αισθήσεις λειτουργούν σαν κάμερα: το σώμα στέλνει πληροφορία, ο εγκέφαλος την καταγράφει όπως είναι.
Δεν δουλεύει όμως έτσι. Τα σήματα που φτάνουν από το σώμα είναι ελλιπή, θορυβώδη και αργούν λίγο. Ο εγκέφαλος δεν περιμένει να έρθουν όλα. Συμπληρώνει τα κενά με βάση όσα έχει ζήσει, και σου παρουσιάζει το αποτέλεσμα ως «αυτό που νιώθω».
Ήδη τον 19ο αιώνα ο φυσιολόγος Hermann von Helmholtz το ονόμασε ασυνείδητο συμπέρασμα. Η σημερινή νευροεπιστήμη το περιγράφει με παρόμοιο τρόπο: ο εγκέφαλος προβλέπει, και διορθώνεται όταν η πραγματικότητα διαφέρει από την πρόβλεψη. Δεν είναι κλειστή υπόθεση· είναι όμως η καλύτερη εξήγηση που έχουμε σήμερα.
Αυτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, ό,τι νιώθεις είναι αληθινό, αλλά δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Δεύτερον, αφού η αίσθηση στηρίζεται σε συμπεράσματα, μπορεί να ενημερωθεί.
Τι σημαίνει «εκπαιδεύω μια αίσθηση»
Σκέψου έναν μουσικό. Εκεί που εσύ ακούς «μια συγχορδία», εκείνος ακούει τρεις νότες, ποια είναι λίγο φάλτσα, ποιο όργανο καθυστέρησε. Τα αυτιά του δεν είναι διαφορετικά από τα δικά σου. Έχει κάνει χιλιάδες ώρες προσεκτικής ακρόασης, και ο εγκέφαλός του έχει χτίσει πιο λεπτό χάρτη.
Αυτό στην επιστήμη λέγεται αντιληπτική μάθηση και είναι από τα πιο καλά τεκμηριωμένα φαινόμενα: όταν δίνεις επανειλημμένα προσοχή σε μια αίσθηση, ξεχωρίζεις όλο και πιο μικρές διαφορές.
Με το σώμα συμβαίνει ακριβώς το ίδιο. Στην αρχή νιώθεις «πονάει η πλάτη». Μετά από καιρό νιώθεις ότι η ένταση είναι πιο δεξιά, πιο ψηλά, ότι αλλάζει όταν εκπνέεις, ότι χαλαρώνει όταν αφήνεις το σαγόνι. Το σώμα δεν άλλαξε μέσα σε μια νύχτα. Άλλαξε η ανάλυση με την οποία το διαβάζεις.
Τα τρία που χρειάζεται
Προσοχή. Η προσοχή δουλεύει σαν φακός. Ό,τι φωτίζει γίνεται πιο έντονο και πιο καθαρό, και αυτό ακριβώς ζητάει ο εγκέφαλος για να χτίσει χάρτη. Στην πρακτική, κάθε φορά που σου λέω «πού το νιώθεις;» δεν κάνω ρητορική ερώτηση. Μετακινώ το φακό.
Επανάληψη. Ένα συμπέρασμα που χτίστηκε σε χρόνια δεν αλλάζει σε μία φορά. Ο χάρτης αλλάζει όπως φτιάχνεται ένα μονοπάτι. Χρειάζεται να το διασχίσεις πολλές φορές για να χαραχτεί και να μάθεις τη διαδρομή. Αντιστοίχως, οι συνήθειες και τα συμπεράσματα που έχεις είναι μονοπάτια ήδη χαραγμένα. Για να αλλάξει μια συνήθεια, χρειάζεται να πάψεις να περπατάς το παλιό μονοπάτι και να το αφήσεις να χορταριάσει, όσο χαράζεις το καινούριο. Γι’ αυτό δύο φορές την εβδομάδα για τρεις μήνες κάνουν περισσότερα από μία εντατική εβδομάδα.
Ασφάλεια. Αυτό είναι το πιο συχνά παραμελημένο. Όταν το σύστημα νιώθει απειλή, γυρίζει στα παλιά, δοκιμασμένα συμπεράσματα. Δεν είναι η στιγμή για να μάθει κάτι καινούργιο. Γι’ αυτό κάθε μάθημα στο Yuj ξεκινά από την απόθεση και τη δημιουργία εσωτερικού χώρου: όχι ως προθέρμανση, αλλά ως η συνθήκη στην οποία το σώμα δέχεται να ενημερωθεί.
Ένα παράδειγμα από τη δική μου πρακτική
Για χρόνια, οι αισθήσεις στο σώμα μου ήταν δεμένες με την αναπνοή. Στην εισπνοή όλα «άνοιγαν», στην εκπνοή όλα «έπεφταν». Ήταν τόσο αυτόματο που νόμιζα ότι έτσι είναι.
Κάποια στιγμή πρόσεξα ότι δεν ήταν πια έτσι. Μπορούσα να εισπνέω και να νιώθω ένα σημείο να μαλακώνει, ή να εκπνέω και να νιώθω κάτι να ενεργοποιείται. Η μηχανική της αναπνοής δεν είχε αλλάξει. Είχε αλλάξει η αντίληψη: είχε μάθει να ξεχωρίζει δύο πράγματα που πριν τα έπαιρνε ως ένα.
Γι’ αυτό στην αρχή διδάσκω τη σύνδεση αναπνοής και αίσθησης, και αργότερα, σε όσους έχουν πρακτική χρόνων, το αντίθετο. Είναι το ίδιο μάθημα με τα δάχτυλα των ποδιών, σε άλλο επίπεδο.
Γιατί κοιτάξαμε ισορροπία, αναπνοή, αίσθηση
Τις τρεις τελευταίες εβδομάδες στο Yuj δουλέψαμε τρία θέματα που φαίνονται άσχετα: την ισορροπία, την αναπνοή, την αίσθηση.
Στο τέλος ήταν το ίδιο πράγμα. Και στα τρία, το σώμα δεν ψάχνει μια σωστή θέση για να μείνει εκεί. Ψάχνει να μπορεί να προσαρμόζεται. Η ισορροπία είναι προσαρμογή σε κάθε δευτερόλεπτο. Η αναπνοή είναι εύρος, όχι ένας σωστός ρυθμός. Η αίσθηση είναι συμπέρασμα που ενημερώνεται. Όλα αυτά αναπτύσσουν την ιδιοδεκτικότητα, την ενδοδεκτικότητα και τη σωματική επίγνωση: την ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι και να αλλάζεις τις εσωτερικές σου συνθήκες.
Και η προσαρμογή δεν είναι ταλέντο που το έχεις ή δεν το έχεις. Εκπαιδεύεται, όπως ο χάρτης των δαχτύλων σου.
Ένα πείραμα για την εβδομάδα
Ένα λεπτό την ημέρα, όπου βρεθείς ξυπόλυτος:
- Σήκωσε μόνο το μεγάλο δάχτυλο. Μετά τα τέσσερα.
- Μην το πιέσεις. Αν δεν γίνεται, απλώς παρατήρησε πού «κολλάει».
- Στο τέλος, στάσου όρθιος και νιώσε τα πέλματα στο πάτωμα.
Σε μια εβδομάδα θα δεις ότι κάτι άλλαξε, όχι επειδή δυνάμωσαν τα δάχτυλα, αλλά επειδή ο εγκέφαλος άρχισε να τα ξεχωρίζει. Αυτό είναι, σε μικρογραφία, αυτό που κάνουμε στην αίθουσα.
Αυτό που νιώθεις σήμερα είναι αληθινό. Δεν είναι όμως ολόκληρη η εικόνα, και δεν είναι αυτό που θα νιώθεις σε τρεις μήνες.
Αν θες να το δοκιμάσεις στην πράξη, το 14ήμερο γνωριμίας είναι ο πιο απλός τρόπος να ξεκινήσεις. Κι αν δεν ξέρεις από ποια πρακτική, το τεστ δύο λεπτών σου δείχνει.
Ζήσης Ριτζαλέος · Yuj Yoga Center, Κάτω Τούμπα